Speciality, świeżo palona, single origin, third wave – słownictwo dookoła kawy rozrosło się w ostatnich latach na tyle, że łatwo się w nim pogubić. A pytanie, które stoi za tym wszystkim, jest dość praktyczne: czy ta lepsza kawa naprawdę kosztuje więcej i czy trzeba mieć do niej specjalny sprzęt?
W skrócie
- Świeżość palenia ma większe znaczenie niż marka. Dobra kawa ma na opakowaniu datę palenia, nie tylko datę przydatności.
- Filiżanka świeżo palonej kawy to koszt 0,80–1,20 zł, podczas gdy kapsułka kosztuje 1,50–2,00 zł.
- Do startu wystarczy kawiarka, automat albo ekspres kolbowy. Nie trzeba kupować nowego sprzętu.
Czym właściwie jest kawa speciality?
Kawa speciality to kawa, która w ślepej ocenie sensorycznej według standardów Specialty Coffee Association (SCA) uzyskała co najmniej 80 punktów na 100. Oceny dokonują certyfikowani Q-graderzy. Patrzą na kilkanaście parametrów: aromat, smak, kwasowość, body, posmak, słodycz, czystość i balans. Dodatkowo ziarno musi pochodzić z konkretnej, identyfikowalnej plantacji albo regionu, a liczba wad wtórnych nie może przekraczać pięciu.
Dla porównania kawa z półki w dyskoncie to zwykle mieszanka ziaren z różnych krajów i klas jakościowych, bez deklaracji pochodzenia bardziej szczegółowej niż „mieszanka arabiki i robusty”. Data palenia rzadko jest podana, co ma swoje powody.
Świeżość palenia, czyli parametr, który zmienia wszystko
Kawa po wypaleniu zaczyna od razu odgazowywać dwutlenek węgla. Proces trwa około dwóch tygodni, dlatego dobre palarnie pakują ziarno w torby z jednokierunkowym wentylem. W praktyce świeżo wypalona kawa najlepiej smakuje między drugim tygodniem a trzecim miesiącem od daty palenia. Po sześciu miesiącach traci większość aromatu.
Tu pojawia się różnica nie do przeskoczenia. Palarnia rzemieślnicza wypala kawę partiami i wysyła ją w ciągu kilku dni od palenia. Kawa z dyskontu może leżeć w magazynach miesiącami. Na opakowaniu znajdziesz datę przydatności (18–24 miesiące), ale daty palenia już nie.
Ile to wszystko kosztuje?
250-gramowa paczka klasycznej kawy ziarnistej z palarni kosztuje w przybliżeniu 39–46 zł. Wychodzi z niej około 30–35 filiżanek espresso albo 20–25 dużych kaw, czyli 0,80–1,20 zł za filiżankę. Kapsułka do popularnych ekspresów kosztuje 1,50–2,00 zł za sztukę, a kawa z najbliższej kawiarni – 14–19 zł.
Świeżo palona kawa z palarni jest więc tańsza od kapsułek i radykalnie tańsza od kawy na mieście. Droższa bywa tylko od najtańszej kawy ziarnistej z dyskontu, a różnica to mniej więcej 1,50 zł dziennie.
Od czego zacząć?
Sprzęt zwykle już masz. Sprawdza się wszystko, co potrafi mocno przepuścić wodę przez zmieloną kawę: ekspres ciśnieniowy, automatyczny, kolbowy albo kawiarka stawiana na palniku. Tańsze automaty też zrobią dobrą kawę z dobrego ziarna. Ich największą zaletą jest młynek w środku, dzięki któremu kawa mieli się tuż przed parzeniem.
Przy pierwszym zakupie nie warto rzucać się na eksperymentalne etiopskie kawy z nutami truskawki i bergamotki, bo wymagają oswojonego podniebienia i metody przelewowej. Bezpieczniejszy start to klasyczna arabika o niskiej kwasowości z nutami karmelu, czekolady albo orzechów. Coś, co będzie smakować i bez mleka, i z mlekiem.
Konkretnym przykładem takiej kawy „na pierwszy raz” jest Kawa ROMA z łódzkiej palarni Instytut Kawy. To 100% arabika z brazylijskiego regionu Cerrado, paloność włoska, profil karmel-orzech, niska kwasowość. Dobrze sprawdza się w kawiarce, ekspresie kolbowym i automacie.
Jeśli pierwsza filiżanka się sprawdzi, kolejne zamówienie to dobry moment, żeby spróbować czegoś z pojedynczej plantacji: Etiopii, Kolumbii albo Kenii. Każde pochodzenie ma swój charakter i tu zaczyna się prawdziwa zabawa z kawą.
Po czym poznać dobrą palarnię kawy?
Warto sprawdzić cztery rzeczy. Po pierwsze, na opakowaniu musi być widoczna data palenia, nie tylko data przydatności. Po drugie, palarnia powinna wypalać kawę partiami i pakować świeżo, a nie magazynować gotowe produkty miesiącami. Po trzecie, opis kawy powinien być konkretny: kraj pochodzenia, region, plantacja, odmiana ziarna, metoda obróbki, profil smakowy. Po czwarte, dobra palarnia daje wybór między ziarnem niemielonym a mielonym pod konkretną metodę parzenia.
Tym tropem warto sprawdzić ofertę łódzkiej palarni https://instytutkawy.pl/ – wypala kawę partiami w technologii air-flow, wysyła ziarno w ciągu kilku dni od daty palenia, a w sklepie znajdziesz zarówno klasyczne mieszanki, jak i kawy speciality z pojedynczych plantacji.
